Thượng Tọa Thích Minh Nhẫn: Đổi mới quản trị, chuyển đổi số và chủ động xây dựng môi trường Phật giáo trên không gian mạng

PSO - Tại buổi họp báo thông tin về Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026 – 2031 và Đại lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban thường trực Ban Thông tin Truyền thông Trung ương GHPGVN, đã chia sẻ về tinh thần đổi mới, công tác chuyển đổi số và định hướng xây dựng môi trường Phật giáo lành mạnh trên không gian mạng trong nhiệm kỳ mới.

Theo Thượng tọa, tinh thần “Đổi mới” trong phương châm của Đại hội X, “Kỷ cương – Đổi mới – Hiệu lực – Hiệu quả”, được Giáo hội xác định là một trong những động lực quan trọng của nhiệm kỳ mới.

Thượng tọa nhấn mạnh, đổi mới không phải là thay đổi những giá trị cốt lõi của Phật giáo, giới luật hay kinh điển. Đổi mới là đổi mới tư duy, đổi mới phương thức quản lý và quản trị Giáo hội theo hướng hiện đại, phù hợp với yêu cầu của xã hội và thời đại công nghệ số; là vận dụng thành tựu của khoa học để phục vụ tốt hơn Tăng Ni, Phật tử, hộ trì Chánh pháp và xây dựng Giáo hội.

Giáo hội xác định mục tiêu xây dựng Giáo hội đoàn kết, hòa hợp, kỷ cương, đổi mới và phát triển bền vững; lấy giới luật và đạo hạnh của Tăng Ni làm nền tảng; lấy đổi mới trong hoằng pháp và giáo dục làm nhiệm vụ trọng tâm; lấy phụng sự nhân sinh làm phương châm hành động. Bốn vế của phương châm gắn kết chặt chẽ với nhau: “Kỷ cương làm nền tảng để thống nhất, đổi mới là động lực để phát triển, hiệu lực là điều kiện để thực thi, hiệu quả là thước đo để phụng sự”.

Từ quản lý giấy tờ đến quản trị bằng dữ liệu

Một nội dung quan trọng của quá trình đổi mới là chuyển từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị Giáo hội hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số: từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu, từ hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử, từ quản lý phân tán sang quản lý tập trung, đồng bộ và minh bạch. Giáo hội từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, đồng thời chia sẻ dữ liệu giữa các cấp theo cơ chế phân quyền phù hợp.

Thượng tọa cho biết, toàn Giáo hội hiện có gần 65.000 Tăng Ni và gần 19.000 cơ sở tự viện. Trong nhiệm kỳ IX, Giáo hội đã bước đầu xây dựng dữ liệu hồ sơ điện tử quản lý Tăng Ni, tự viện thống nhất trong toàn Giáo hội; phối hợp với Ban tôn giáo chính phủ xây dựng cơ sở dữ liệu về tôn giáo, đến nay đã cơ bản số hóa dữ liệu của hơn 40.000 Tăng Ni. Đây là kết quả quan trọng, thể hiện nỗ lực của Giáo hội trong tiến trình chuyển đổi số và hiện đại hóa công tác quản trị.

Trong nhiệm kỳ 2026 – 2031, “Đẩy mạnh đổi mới quản trị và chuyển đổi số, xây dựng nền tảng quản lý Giáo hội hiện đại” là một trong 12 nhiệm vụ trọng tâm của Giáo hội. Các giải pháp được định hướng gồm: đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu Tăng Ni và số hóa hồ sơ lưu trữ của tự viện; số hóa quy trình bổ nhiệm trụ trì, thành lập Ban Quản trị tự viện, thọ giới, cấp sổ an cư kiết hạ và các văn bản hành chính Phật sự; từng bước tích hợp hệ thống định danh điện tử Tăng Ni nhằm tinh gọn thủ tục, tiết kiệm thời gian và chi phí cho tự viện và Tăng Ni.

Thượng tọa cho biết thêm, theo định hướng tu chỉnh Hiến chương và Nghị quyết 461, công tác truyền thông và chuyển đổi số sẽ được tổ chức theo hướng tăng cường vai trò điều phối của Ban Thư ký Trung ương, để việc triển khai được đồng bộ, thống nhất và tiếp tục phát huy hiệu quả hơn.

Chủ động cung cấp thông tin chính thống trên không gian mạng

Bàn về ứng dụng công nghệ trong hoạt động Phật giáo, Thượng tọa cho rằng không gian mạng đang mở ra nhiều phương thức mới để Phật tử tiếp cận giáo pháp, thực tập và gắn kết với đời sống Phật giáo.

Cầu an, lễ Phật, thiền tập trực tuyến có thể hỗ trợ nhu cầu tu học trong thời đại số. Tuy nhiên, các hình thức này không thể thay thế đời sống tâm linh trực tiếp tại các chùa, tự viện, tịnh xá, tịnh thất, niệm Phật đường và các đạo tràng tu học. Chúng chỉ giữ vai trò hỗ trợ, hướng dẫn để người Phật tử tiếp cận và thực tập Phật pháp phù hợp với điều kiện mới.

Trong lĩnh vực truyền thông, Giáo hội đã xây dựng và phát triển mạng xã hội Phật giáo Butta, hướng tới một không gian truyền thông chính thống, lành mạnh cho cộng đồng Phật giáo. Nhân dịp Đại hội X, Butta ra mắt phiên bản mới, được nâng cấp toàn diện về công nghệ, nội dung, quản trị và phương thức vận hành; hoàn thiện các không gian, tiện ích Phật giáo số như “Thiền đường số”, “Thư viện Phật pháp”; hỗ trợ học tập, thực hành Phật pháp trực tuyến, kết nối Tăng Ni – Phật tử, sinh hoạt Phật sự và các hoạt động thiện nguyện cộng đồng.

Thượng tọa nhắc lại lời dạy của Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Chủ tịch Hội đồng Trị sự: “Cố gắng trồng hoa thơm để lấn át cỏ dại”. Thông tin trên mạng xã hội lan truyền rất nhanh. Nếu Giáo hội không chủ động cung cấp nguồn tin chính thống, những thông tin thiếu chính xác có thể lấn át và làm lệch nhận thức của cộng đồng. Vì vậy, Butta là một nỗ lực chủ động cung cấp thông tin chính thống, lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Phật giáo, đồng thời tạo môi trường để Tăng Ni, Phật tử tiếp cận nội dung Phật pháp phù hợp trong thời đại số.

Hoàn thiện hành lang quản lý hoạt động Phật giáo trên không gian mạng

Cùng với sự phát triển của các hoạt động Phật giáo trên mạng, Giáo hội đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng hành lang hướng dẫn và quản lý phù hợp. Theo Thượng tọa, bên cạnh nhiều cá nhân tích cực đóng góp cho việc truyền bá Phật pháp trên môi trường số, vẫn có những trường hợp do chưa hiểu đầy đủ về Phật giáo mà dẫn đến nhận thức chưa chính xác.

Mặt khác, chỉ một thông tin chưa được kiểm chứng, một đoạn video cắt ghép hay một bài viết suy diễn chủ quan trên mạng xã hội cũng có thể gây ảnh hưởng lớn đến danh dự và đời sống tu học, hành đạo của Tăng Ni. Theo định hướng của chủ đề Đại hội, một Giáo hội có hiệu lực phải là mái nhà chung, nơi Tăng Ni có thể tìm đến với niềm tin rằng Giáo hội sẽ lắng nghe, xác minh khách quan và có trách nhiệm bảo vệ sự thật. Điều đó không có nghĩa là bao che sai phạm: vi phạm phải được xử lý nghiêm minh theo Giới luật Phật chế, Hiến chương Giáo hội và pháp luật Nhà nước; còn những trường hợp bị vu khống, xuyên tạc, xâm phạm danh dự thì Giáo hội phải có trách nhiệm bảo vệ.

Với phương châm “Kỷ cương – Đổi mới – Hiệu lực – Hiệu quả”, công tác truyền thông và chuyển đổi số của Giáo hội trong nhiệm kỳ X hướng tới mục tiêu xây dựng một Giáo hội trang nghiêm, vững mạnh; một môi trường Phật giáo trên không gian mạng; và một nền quản trị nhanh hơn, minh bạch hơn, thuận tiện hơn, hiệu quả hơn trong phụng sự Tăng Ni, Phật tử.